Τρίτη, 15 Οκτωβρίου 2013

Μνημείο Αγνώστου Στρατιώτη

Επιλέγω σημειολογικά να γράψω για το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη (ΜΑΣ) διότι, έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε χωρίς να παρατηρούμε. Η παρατήρηση αποτελεί το στοιχείο της διάνοιaς το οποίο θα μας επιτρέψει να αντιληφθούμε τις έννοιες των πραγμάτων που μας περιβάλλουν.
Το ΜΑΣ αποτελεί την υπέρτατη αναγνώριση και την απότιση φόρου τιμής στον Στρατιώτη χωρίς όνομα, στον Στρατιώτη χωρίς υστεροβουλία ο οποίος θυσιάζεται για ένα ιδανικό, την Ελευθερία. Η έννοια της ελευθερίας είναι και o συμβολισμός του ΜΑΣ, το οποίο φέρει τις αξιακές αρχές του ελληνικού έθνους-κράτους. Εκεί, μπροστά από τον Άγνωστο Στρατιώτη διέξαγονται εδώ και δεκαετίες όλες οι ιδεολογικές, πολιτικές και κοινωνικές εκδηλώσεις. Ο Άγνωστος Στρατιώτης φέρει όλα τα ιδανικά της Δημοκρατίας και βρίσκεται μεταξύ της Βουλής των Ελλήνων και του λαού, τον συσχετισμό αυτόν μπορούμε να τον κατανοήσουμε καλύτερα υπό τη θεώρηση της πλατείας Συντάγματος ως τον ίδιο τον λαό. Ο Άγνωστος Στρατιώτης είναι ο εγγυητής της πολιτείας έναντι του πολίτη καθώς και ο εγγυητής του πολίτη έναντι της πολιτείας.
Η ηθική αναγκαιότητα και ο στοχασμός περί της απόδοσης τιμών στους αγνώστους πεσόντες έχει την καταγωγή του στην αρχαιότητα, όπως πληροφορούμαστε από αρχαία κείμενα του Θουκυδίδη ( 2.34.3, 2.34.1-2, 2.46.1), του Σοφοκλή (Αίας, στχ. 1177), του Ευριπίδη (Ελένη, στχ. 1239-1246) και του Χαρίτωνα (4.1.3). Η ανέγερση μνημείων-ηρώων για τους νεκρούς οπλίτες είναι ένα φαινόμενο που εμφανίστηκε στην Γαλλία το 1870, με ευρύτερες διαστάσεις μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
 Η επιλογή της θέσης του ΜΑΣ μπροστά από τα Παλαιά Ανάκτορα, το 1926, υπήρξε πρόταση του Στρατηγού Θεόδωρου Πάγκαλου (1878-1952). Η πρόταση αυτή δέχθηκε πολλές επικρίσεις, από τις τάξεις των φιλελευθέρων της εποχής. Όμως, το 1928, με την επάνοδο του Ελ. Βενιζέλου, η τοποθέτηση του Μνημείου μπροστά από το Ελληνικό Κοινοβούλιο οριστικοποιείται πλέον.

Σε διαγωνισμό του 1926 ο αρχιτέκτονας Εμμανουήλ Λαζαρίδης επιλέχθηκε ως ο καταλληλότερος για την ολοκλήρωση του έργου. Στον ίδιο διαγωνισμό ο γλύπτης που επιλέχθηκε, για τη φιλοτέχνηση του μνημείου, ήταν ο Θωμάς Θωμόπουλος (καθηγητής γλυπτικής στη Σχολή Καλών Τεχνών). Οι αντικρούσεις βέβαια και στην περίπτωση του διαγωνισμού δεν απουσίασαν, με έντονες διαμαρτυρίες.
Η τελική πραγματοποίηση του έργου αποφασίσθηκε το 1929. Όμως, στο πλαίσιο μιας άλλης γλυπτικής σύνθεσης παραμερίστηκε ο Θωμόπουλος και επιλέχθηκε η γλυπτική πρόταση του Κώστα Δημητριάδη (καθηγητής γλυπτικής στην Σχολή Καλών Τεχνών). Ωστόσο, δημιουργός του Nεκρού Oπλίτη εμφανίζεται ο Φωκίων Ροκ, βοηθός του Δημητριάδη στην Σχολή Καλών Τεχνών. Το γεγονός της ανάθεσης του έργου στον Δημητριάδη επικρίθηκε και ανάδειξε το οξύμωρο ελληνικό πνεύμα. Άλλωστε, στα κατοπινά χρόνια της δημιουργίας του ΜΑΣ υπήρξαν αρκετές αναφορές και σχόλια στον τύπο, για τις στρεβλώσεις που δημιουργήθηκαν σχετικά με τον διαγωνισμό.

Τελικά το Μνημείο εγκαινιάσθηκε στις 25 Μαρτίου 1932. Ακόμη και σήμερα υπάρχουν Ιστορικοί της Τέχνης που επικρίνουν τον γλυπτό διάκοσμο του μνημείου. Θεωρώ ότι η αρχαϊκή απλότητα της γραμμής και των όγκων, που διαγράφουν το σώμα του Νεκρού Οπλίτη, συνάδουν με την λιτή αρχιτεκτονική γραμμή του περιβάλλοντος χώρου. Αυτό που κυριαρχεί στο ΜΑΣ είναι το μάρμαρο και η γεωμετρικότητα, δύο στοιχεία με ηρωικό και ιστορικό περιεχόμενο. Άλλωστε, οι ρητορείες και η θεατρικότητα δεν θα μπορούσαν να αποδώσουν τον απαιτούμενο συμβολισμό.

Κώστα Δημητριάδη, «προσχέδιο-μελέτη για το μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη», μολύβι σε χαρτί (ΕΛΙΑ, αρχείο Κώστα Δημητριάδη) 


Κώστα Δημητριάδη, «τελικό πρόπλασμα του μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη», πηλός(;). Φωτογραφία από το εργαστήριο του γλύπτη (ΕΛΙΑ, αρχείο Κώστα Δημητριάδη)


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου